Kan seksualiteit geprogrammeerd worden? Mijn verhaal over homoseksualiteit, acceptatie en vrijheid

Waarom seksuele diversiteit nog steeds weerstand oproept

Zoals de meesten die mij al langer volgen weten, deel ik al zestien jaar lief en leed met mijn man Arne. Voor ons is dat doodnormaal, geen statement. Gewoon liefde, zoals liefde bedoeld is. Helaas deelt niet iedereen die vanzelfsprekendheid. Sterker nog, ik begin te merken dat hoe meer seksuele diversiteit en identiteit zichtbaar worden in de media, hoe meer we op sommige vlakken weer lijken terug te keren in de tijd. Zeker nu Rob Jetten verkozen is tot minister president van Nederland.

Sommige mensen zijn nu (nog duidelijker dan vroeger) bang dat seksualiteit programmeerbaar zou zijn. Dat meningen worden opgedrongen. Dat er een zogenaamde “LGBTQIA+ agenda” bestaat. Juist daarom vind ik het belangrijk om vanuit mijn eigen ervaring openhartig te delen hoe dit voor mij is geweest, in combinatie met het collectieve trauma dat de hele community met zich meedraagt.

Niet omdat iedereen hetzelfde moet denken. Maar omdat de felheid van sommige meningen zelden voortkomt uit kennis en veel vaker uit angst, onwetendheid of simpelweg het napraten van wat ooit als waarheid is neergezet.

De geschiedenis van homorechten: waarom dit nog maar net begonnen is

Wat vandaag “zichtbaarheid” heet, is historisch gezien nog geen oogwenk oud. Duizend jaar lang zijn mensen zoals ik niet alleen genegeerd, maar actief vervolgd. En dat is geen ver verleden.

Na de deportaties tijdens de Tweede Wereldoorlog, waar homoseksuele mannen met de roze driehoek in concentratiekampen terechtkwamen, bleef homoseksualiteit in veel landen gewoon strafbaar. Ook in landen die zichzelf als bevrijd zagen. Mijn nog levende grootvader was toen al 13 jaar.

In Nederland bleef artikel 248bis tot 1971 bestaan. Pas in 1973 werd homoseksualiteit geschrapt uit de lijst van geestesziekten. Mijn ouders waren toen 15 jaar. In de jaren tachtig werd de HIV/AIDS-crisis jarenlang weggezet als “homokanker”, met enorme gevolgen voor stigma en uitsluiting.

Pas in 2001 werd Nederland het eerste land ter wereld waar mensen van hetzelfde geslacht wettelijk mochten trouwen. België volgde in 2003. Ik was toen zeventien jaar.

Systemisch gezien is dit allemaal pas gisteren.

En zelfs daarna bleef ongelijkheid bestaan. Denk aan de beperkingen rondom bloeddonatie die voor homo’s verboden was tot 2015 en pas sinds 2023 niet langer puur gebaseerd wordt op geaardheid maar op seksueel gedrag. Of het feit dat openlijk homo zijn in de topsport nog steeds zeldzaam is. Wereldwijd is homoseksualiteit in meer dan zestig landen nog steeds strafbaar en in een aantal landen zelfs met de doodstraf. Een pijnlijk besef wanneer Arne en ik buiten Europa willen reizen.

Dit is geen afgesloten verleden. Dit is de context waarin velen van ons zijn opgegroeid en onbewust als overtuiging hebben meegekregen.

Intergenerationeel trauma en seksualiteit: wat je voelt zonder dat je het begrijpt

Dus dat er een enorm stigma nog steeds leeft op onconventionele seksualiteit en identiteit is een feit. Dit werkt door in lichamen. In systemen. In hoe je naar jezelf en de wereld kijkt.

In mijn werk noemen we dit intergenerationeel trauma en systemische overtuigingen werken vaak drie generaties door. Ik ben als homoseksueel in Nederland letterlijk de eerste vrije en gelijke generatie. En los van die collectieve overtuiging — dat je minder zou zijn dan de ander — zit hier nog een diepere laag onder: de eenzaamheid.

Want als je wordt buitengesloten vanwege je afkomst of geloof, is er vaak nog een familie of systeem dat begrijpt wat je doormaakt. Er is herkenning. Er is taal. Er is bedding.

Maar als je worstelt met je seksuele identiteit, gebeurt er iets anders.

Opgroeien als homoseksuele man: mijn persoonlijke verhaal

Je kunt opgroeien in een liefdevol gezin, zoals ik, en je toch alleen voelen in iets wat zo fundamenteel is. Mijn ouders hebben mij altijd gesteund. Echt altijd. Maar ze konden niet voelen wat ik voelde. En dat is niemand kwalijk te nemen, maar het maakt het pad wel eenzaam.

Ik had geen mensen om me heen bij wie ik echt kon delen wat er in mij speelde. Geen vrienden, geen klasgenoten die het herkenden. Misschien waren ze er wel, maar zaten we allemaal in hetzelfde stille isolement uit angst veroordeeld of gepest te worden.

Dus ben ik het zelf gaan uitvogelen. En dat betekent in de praktijk: aanpassen.

Ik was nog een kind toen ik begon te voelen dat jongens mij aantrokken. En een kind heeft geen overzicht, geen afstand en geen volwassen perspectief. Een kind voelt alleen: ik ben anders, dus er zal wel iets mis zijn met mij.

Zeker in een wereld die dat al generaties lang op allerlei manieren heeft laten voelen. Niet alleen in vervolging maar ook in grapjes, in stiltes, in wat er niet gezegd werd en in wat ik nergens terugzag. Als je je als kind alleen voelt in iets wat zo groot is, dan ga je jezelf vormen naar wat wél past. Ik dimde stukken van mezelf. Ik leerde hoe ik erbij kon horen, zelfs als dat betekent dat ik een deel van mezelf verzweeg. Niet omdat ik zwak was. Maar omdat ik erbij wilde horen.

En in die eenzaamheid ontstond schaamte.

Mijn vader zei ooit, met alle liefde van de wereld: “Het maakt mij niet uit wie je mee naar huis neemt, maar ik zou het moeilijk voor je vinden als het een jongen was, omdat je het zwaarder gaat krijgen.”

Hij had gelijk. Op straat krijg ik soms nog steeds opmerkingen of word ik uitgescholden. Niet dagelijks, maar vaak genoeg om te voelen dat volledige acceptatie er nog niet is.

Dus tot diep in mijn tienerjaren heb ik vol gehouden iemand anders te zijn en toen ik uiteindelijk ervoor uitkwam schaamde ik me tegenover alle mensen die al die jaren gelijk hadden (en op de een of andere manier dat er ook nog eens extra in wreven). Ik kan niet beginnen mij voor te stellen hoe het moet zijn voor jongens die weten dat ze verstoten zouden worden door hun eigen ouders…

Wordt seksualiteit geprogrammeerd? Een eerlijke vraag

En dan zitten we nu in een tijd waarin er eindelijk meer zichtbaarheid komt. En vrijwel direct zie ik een tegengolf ontstaan.

Mensen die zichzelf vrijheidstrijders noemen. Onder andere mensen die de afgelopen jaren opkwamen voor vrijheid, protesteerden voor eigen keuzes en integriteit, voor het recht om gehoord te worden. Mensen die de eenzaamheid voelden omdat hun mening niet op de reguliere media serieus genomen werd. Precies diezelfde groep zie ik nu zeggen dat er een agenda achter zit. Dat kinderen beïnvloed of zelfs “geprogrammeerd” worden.

Laat me daar helder over zijn.

Als seksualiteit programmeerbaar was, dan was ik nu hetero geweest. Dan hadden al die jaren zonder representatie, zonder steun van de media, zonder taal en met alleen heteroseksualiteit als norm hun werk wel gedaan. Maar ik bleef in mijn hoofd the only gay in the village. Tegen alle “programmering” in, ben ik voor mijn echte geaardheid uit gekomen.

Dus zo werkt het niet. Wat wél werkt, is erkenning. Zichtbaarheid. Taal geven aan wat er al is en altijd is geweest.

Dus als je merkt dat er weerstand in je zit, wees dan eens eerlijk naar jezelf. Geloof je werkelijk dat seksualiteit programmeerbaar is? Dat een kinds seksualiteit “gemaakt” kan worden door wat het ziet of hoort? En nog belangrijker: als seksualiteit dan een keuze of programmering zou zijn, waarom zou het dan zo erg zijn om niet voor heteroseksualiteit te kiezen? Zou liefde, in een wereld vol oorlog, niet leidend moeten zijn?

Wij zijn niemands rechter

En voor mij is dit waar het echt over gaat.

We zijn geen rechter of dictator. We hebben niet de positie noch het recht om te bepalen wat goed of fout is voor een ander, zolang het jezelf niet schaadt.

Dus waar zijn we dan zo bang voor?

Wat is er werkelijk mis mee om een kind, of überhaupt een mens, te laten zien wat er allemaal bestaat? Hoeveel manieren er zijn om te leven, te voelen en lief te hebben? Zodat iemand niet hoeft te zoeken in het donker, maar zichzelf kan herkennen in het licht.

Zichtbaarheid maakt niets kapot. Het haalt alleen weg wat er nooit had moeten zitten: angst, schaamte en schuld. En als iemand vervolgens een pad kiest dat niet het jouwe is… wie zijn wij dan om daar iets van te vinden?

Misschien is echte vrijheid niet dat jij jouw waarheid mag leven. Maar dat je een ander diezelfde ruimte ook gunt. Zonder oordeel. Zonder angst. Zonder voorwaarden.

Gewoon van mens tot mens.

Schaamte doorbreken en jezelf durven zijn

En voor degenen binnen de community die denken dat het teveel is, dat het rustiger moet, minder zichtbaar… Vraag jezelf af: is dat echt jouw stem? Of is dat de oude reflex om jezelf kleiner te maken zodat je erbij blijft horen?

“Ik vind ook dat homo’s normaal moeten doen”.

Zeg je dat omdat je dat daadwerkelijk vindt of omdat je de goedkeuring van een maatschappij wilt? Wil je, zoals ik als kleine jongen deed, er teveel bij horen?

Worstel jij met je seksualiteit? Je hoeft het niet alleen te doen

En als je dit leest en merkt dat je zelf worstelt met je seksualiteit, met schaamte of met de gevolgen ervan — of je er nu wel of niet voor durft uit te komen — weet dan dat je er niet alleen voor staat.

Ik ben er voor je. En ik begeleid je graag om weer terug te komen bij jezelf en te durven zijn wie je werkelijk bent. Of dat nu is tijdens een workshop familieopstellingen, een retreat of in een 1-op-1 coachingstraject.

Ga naar de agenda voor het hele overzicht

Liefs, Bart