Patronen doorbreken: hoe jouw jeugd onbewust je leven blijft sturen

Patronen doorbreken of hoe het klokje thuis heeft getikt, tikt het verder?

Afgelopen week zat mijn praktijk weer mooi vol. Eén op één sessies, een prachtige groepsworkshop, gesprekken die soms licht waren en soms diep raakten. En zoals wel vaker gebeurde er iets wat ik inmiddels herken: verschillende mensen met totaal andere levensverhalen, maar onder de oppervlakte dezelfde vraag.

Waarom loop ik steeds tegen dezelfde patronen aan?

Aan het einde van de week bleef één zin maar door mijn hoofd gaan: hoe het klokje thuis heeft getikt, tikt het verder. Niet omdat mensen zwak zijn of niet hard genoeg proberen, maar omdat de emotionele blauwdruk van een mens vaak veel eerder wordt geschreven dan we denken. We beseffen te weinig dat dit onze default mode is.

De emotionele blauwdruk begint al vóór je geboorte

Veel mensen denken dat hun persoonlijkheid vooral gevormd wordt door gebeurtenissen uit hun jeugd. Maar de eerste laag van onze emotionele blauwdruk ontstaat al eerder: bij de conceptie en zwangerschap. Was je gewenst? Was je gepland? Of kwam je op een moment dat het eigenlijk niet uitkwam?

Het lichaam van een moeder weet dit vaak al voordat woorden bestaan, en een ongeboren kind voelt meer dan we lange tijd hebben gedacht. Stress, rust, angst of liefde zijn in een zwangerschap geen abstracte begrippen. Het zijn signalen die via het lichaam van de moeder het lichaam van het ongeboren kind bereiken. De negen maanden in de baarmoeder zijn daarom niet alleen een periode waarin je lichaam groeit. Het is ook je eerste kennismaking met de wereld. Dus vraag jezelf eens af, hoe was dat voor jou?

Was het er rustig of onrustig, veilig of spannend? En de allerbelangrijkste vraag: Was je welkom?

Jij begint daar al te leren hoe de wereld voor jou zal werken.

De geboorte: je eerste indruk van de wereld

Daarna komt het moment waarop alles verandert: de geboorte. Je verlaat de bekende wereld van de baarmoeder en maakt kennis met een compleet nieuwe omgeving.

Mijn moeder zei vroeger altijd tegen mij:
“Een eerste indruk maak je maar één keer, en die blijft vaak hangen.”

Dat klinkt bijna als een grapje, maar er zit iets wezenlijks in. Voor een baby is de geboorte letterlijk de eerste ontmoeting met de buitenwereld. En ook hier kan jij je afvragen: Is er rust of paniek? Ben ik veilig? Word ik meteen vastgehouden of is er afstand? Wederom slaat het lichaam deze eerste indrukken op, nog voordat er woorden bestaan. En die eerste indruk van de wereld kan bepalend zijn voor hoe je de wereld later zult ervaren.

Het eerste levensjaar: waar patronen ontstaan

Het eerste levensjaar is misschien wel de meest kwetsbare fase van ons leven. In die periode ben je volledig afhankelijk van de buitenwereld. Je bent niet mobiel en niemand kan je iets uitleggen, want je bent de taal nog niet machtig. Het enige wat je kunt doen is uitreiken of huilen. En precies daar wordt iets belangrijks zichtbaar: hoe wordt daarop gereageerd?Komt er iemand als je huilt en word je opgepakt, getroost en gerustgesteld? Of duurt het juist lang voordat er iemand verschijnt? Kom jij uit die generatie waar werd verteld: laat maar huilen tot het voorbij gaat?

In die eerste maanden ontstaan namelijk hersenverbindingen en patronen die later een groot deel van je karakter en persoonlijkheid vormen. Hier leert het lichaam hoe het klokje in jouw huis tikt. Het leert jou wat je moet doen om liefde te ontvangen.

De emotionele taal die je van je ouders leert

Wat mij in mijn werk als coach steeds weer raakt, is dat mensen niet alleen een spraaktaal leren van hun ouders, maar ook een emotionele taal en daar niet altijd bij stil staan. Net zoals een kind automatisch Nederlands of Frans leert spreken, leert het ook onbewust hoe emoties worden “gesproken”. Misschien werd er geluisterd en getroost. Misschien werd er geschreeuwd of juist gezwegen. Wat het ook was: je leert die emotionele taal vloeiend en zonder erbij na te denken. Pas veel later in het leven ontdek je dat deze manier van omgaan met emoties helemaal niet vanzelfsprekend of nuttig is.

Waarom patronen zich blijven herhalen

Dus lieve lezer, wees mild op jezelf. Wanneer je je nooit bewust wordt van jouw aangeleerde emotionele taal, gebeurt er iets wat heel menselijk is: patronen blijven zich herhalen.

In relaties.
Op je werk.
In vriendschappen.
En soms zelfs in hoe je met je eigen kinderen omgaat.

Niet uit onwil, maar omdat dit de taal is die je hebt geleerd.

Als je bijvoorbeeld bent opgegroeid met weinig aandacht of emotionele veiligheid, kan het zomaar zijn dat je vloeiend onzekerheid of faalangst spreekt. En als je die taal spreekt, weet je vaak ook niet hoe je iemand anders zelfvertrouwen geeft.

Voorbeelden van patronen doorbreken

In mijn praktijk zie ik daar regelmatig voorbeelden van.

Zo ontmoet ik cliënten die als baby in een couveuse hebben gelegen in een tijd dat huid-op-huidcontact, zoals de kangoeroemethode, nog nauwelijks werd toegepast. Veel van hen beschrijven later in hun leven moeite met verbinden of vertrouwen. Niet omdat ze geen liefde willen, maar omdat hun lichaam ooit heeft geleerd dat het alleen op zichzelf kan rekenen.

Een ander patroon zie ik vaak bij cliënten die zijn opgegroeid met emotioneel onbeschikbare ouders. Als kind hebben zij vaak onbewust verantwoordelijkheden overgenomen die eigenlijk niet van hen waren. Ze werden vroeg volwassen. Later op de werkvloer zie je dat ze moeite hebben met autoriteit of met een baas. Niet omdat ze rebels zijn, maar omdat ze als kind al degene waren die alles moest dragen.

Ook ontmoet ik veel mensen die als kind hard moesten werken voor aandacht. Die leerden dat liefde verdiend moet worden. Dat zijn vaak de mensen die later enorm empathisch worden. Ze voelen alles, zorgen voor iedereen en staan altijd klaar om te helpen. Prachtige kwaliteiten, maar soms raken ze daarin zichzelf kwijt.

Ik denk bijvoorbeeld aan een cliënt die al jaren volledig uitgeput was. Hij stond altijd klaar voor anderen, loste problemen op, hielp collega’s en luisterde naar vrienden. Toen ik hem vroeg wanneer hij voor het laatst iets echt voor zichzelf had gedaan, bleef het stil. Na een tijdje zei hij zacht:

“Als kind kreeg ik alleen aandacht wanneer ik nuttig was.”

In één zin werd zijn emotionele taal zichtbaar. Niet: ik mag er zijn. Maar: ik moet iets doen om er te mogen zijn.

Patronen doorbreken begint met bewustwording

De patronen die we meekrijgen zijn krachtig. Maar ze zijn niet onvermijdelijk.

Als je wilt dat het klokje anders gaat tikken, begint alles met bewustwording. Word je eerst volledig bewust van de emotionele taal die je hebt geleerd. Dat is je startpunt.

Daarna komt een tweede belangrijke stap: erkennen dat alles wat je daarna wilt leren, jouw verantwoordelijkheid is. Een Fransman die Spaans wil leren kan niet verwachten van zijn ouders dat zij het hem gaan leren. Hij zal een externe docent moeten zoeken die hem Spaans kan leren.

Met emotionele talen werkt het precies hetzelfde.

Als je ouders je bepaalde dingen niet konden leren, kun je dat later alsnog leren via andere mensen, nieuwe ervaringen en nieuwe inzichten. Maar verwacht het niet van de mensen die het zelf nooit hebben geleerd.

Verwacht het van jezelf.

Uiteindelijk is er namelijk maar één persoon verantwoordelijk voor jouw geluk. En dat ben jij.

Wil jij oude patronen doorbreken?

Wil jij je bewust worden van jouw emotionele taal? Wil je een extra taal leren zodat oude patronen zich niet blijven herhalen of worden doorgegeven? Wil jij dat jouw eigen klokje gaat tikken, in plaats van dat het automatisch blijft lopen zoals vroeger?

Sluit dan eens aan bij een van onze workshops of ga echt de diepte in tijdens een van onze retreats.

Ga naar de agenda

En wil je liever één op één aan de slag? Neem dan gerust contact op.

Liefs,
Bart