Als je geel mengt met blauw, krijg je groen: waarom twee mensen soms niet bij elkaar passen

Als je geel mengt met blauw, krijg je groen. Dat is geen mening en geen oordeel, maar simpelweg een feit. Het ligt niet aan geel en het ligt niet aan blauw, het is de reactie tussen die twee kleuren. Je kunt het honderd keer opnieuw proberen: harder roeren, zachter roeren, even wachten, opnieuw beginnen, er nog eens goed naar kijken en denken dat het vandaag misschien paars wordt. Maar geel en blauw blijven samen groen.

Waarom twee mensen soms niet bij elkaar passen

Je voelt hem waarschijnlijk al aankomen: is dit niet precies zo met mensen? Want wat ik heel vaak zie gebeuren, is dat twee mensen met elkaar in verbinding komen en vervolgens jarenlang bezig zijn om een andere kleur te produceren dan de kleur die er iedere keer opnieuw ontstaat. Stel dat jij geel bent en de ander blauw, dan zal de reactie tussen jullie beiden altijd groen zijn.

Maar wat nu als je een hekel hebt aan groen en liever oranje wilt? Dan ga je van alles aan de verbinding proberen te veranderen. Misschien ga je beter communiceren, nog duidelijker uitleggen wat je nodig hebt en nog geduldiger zijn. Je doet nog een poging, voert nog een gesprek, leest nog een boek, luistert nog een podcast en vertelt nog één keer écht goed waarom het voor jou belangrijk is. En ergens hoop je ondertussen vooral dat blauw eindelijk een beetje rood wordt, want geel en rood — ja, dát wordt dat prachtige oranje waar jij al die tijd naar verlangt.

Alleen zit daar nogal een probleempje: blauw is nog steeds blauw, jij bent nog steeds geel, en de uitkomst blijft dus groen.

Het ligt niet aan jou en niet aan de ander

Misschien vind ik dit wel het mooiste aan deze vergelijking: je kunt gek zijn op geel, je kunt gek zijn op blauw en tegelijkertijd een pesthekel hebben aan groen. Dat betekent helemaal niet dat er iets mis is met één van die kleuren. Het kan zelfs zo zijn dat je de ander een fantastisch mens vindt — lief, intelligent, grappig, aantrekkelijk, betrouwbaar, zorgzaam, interessant, noem het allemaal maar op — en dat wat er tússen jullie ontstaat toch helemaal niet prettig is.

Dat vinden we soms moeilijk te accepteren. Want zodra een verbinding niet werkt, willen we nogal snel weten wie daar de oorzaak van is. Wie communiceert er verkeerd, wie heeft bindingsangst, wie vermijdt, wie vraagt te veel, wie geeft te weinig en wie heeft er nog wat uit zijn jeugd op te lossen? Er moet blijkbaar altijd iemand op het beklaagdenbankje. Maar misschien hoeft dat helemaal niet. Misschien zijn geel en blauw allebei prachtige kleuren en komen ze samen gewoon niet zo lekker uit de verf.

Ik zie regelmatig mensen die steeds opnieuw bij zichzelf zoeken. Wat doe ík verkeerd, waarom lukt het mij niet, waarom krijgen wij iedere keer weer dezelfde reactie, en waarom belanden we telkens in hetzelfde gesprek, dezelfde afstand, dezelfde irritatie of dezelfde teleurstelling? Zelfonderzoek is prachtig — ik zou mijn werk niet kunnen doen als ik daar niet in geloofde — maar zelfonderzoek is iets anders dan jezelf automatisch verantwoordelijk maken voor iedere uitkomst.

Als jij geel bent en de ander blauw, dan ben jij niet persoonlijk schuldig aan groen. De ander trouwens ook niet: groen ontstaat in de ontmoeting. Dus stel jezelf eens een heel andere vraag: wat gebeurt wanneer jullie met elkaar in verbinding komen? Niet wat je zou wíllen dat er gebeurt, niet wat er vroeger gebeurde toen het allemaal nog leuker was, en niet wat er zou kunnen gebeuren als de ander eindelijk eens…

Nee: wat ontstaat er feitelijk, welke kleur maken jullie samen, en misschien nog wel het belangrijkst — vind ik die kleur eigenlijk wel mooi?

Stoppen met verwachten dat je partner van kleur verandert

Soms zit de grootste vermoeidheid in relaties helemaal niet in wat er gebeurt, maar in het verzet tegen wat er gebeurt. Je wilt niet dat groen groen is, je wilt dat het oranje wordt. Dus blijf je hopen dat de ander verandert: dat iemand zachter wordt, meer gaat praten of juist minder, meer verantwoordelijkheid neemt of minder dominant wordt, meer initiatief toont of minder afhankelijk is, meer ruimte geeft of juist meer nabijheid zoekt.

En soms kunnen mensen daarin absoluut ontwikkelen, want mensen zijn geen verfpotten — gelukkig maar. We kunnen leren, groeien, bewuster worden, patronen doorbreken en anders reageren. Maar er zit een groot verschil tussen iemand ruimte geven om zich te ontwikkelen en verwachten dat iemand uiteindelijk een totaal andere kleur wordt omdat jij een bepaalde eindkleur wilt. Dat laatste wordt trekken, en trekken aan mensen is meestal behoorlijk vermoeiend. Je kan jezelf afvragen: ben ik in verbinding met wie deze persoon werkelijk is, of vooral met wie ik hoop dat deze persoon ooit wordt? Dat is soms geen gezellige vraag, maar wel een eerlijke.

En wat als jíj degene bent die van kleur wil veranderen?

Nu kun je deze hele blog natuurlijk ook heel makkelijk gebruiken om naar de ander te wijzen: kijk, daar heb je mijn blauw weer, daarom krijg ik dus geen oranje. Dat zou wel een heel goedkope conclusie zijn, want er is maar één kleur waar jij werkelijk zeggenschap over hebt: die van jezelf.

Stel dat jij blauw bent en heel graag oranje wilt ervaren. Dan zal jij degene moeten zijn die verandert want blauw wordt van zijn levensdagen, met welke kleur je het ook mengt, nooit oranje. En met veranderen bedoel ik niet dat je jezelf moet verloochenen of een andere persoonlijkheid moet aantrekken. Ik bedoel ontwikkelen. Misschien merk je dat je in relaties altijd afwacht, terwijl je eigenlijk wilt leren uitspreken wat je nodig hebt. Misschien trek je jezelf voortdurend terug, terwijl je juist meer nabijheid wilt leren toelaten. Misschien neem je altijd verantwoordelijkheid voor iedereen, terwijl je wilt leren een ander zijn eigen stuk te laten dragen. Of misschien probeer je conflicten te vermijden, terwijl je verlangt naar relaties waarin dingen eindelijk eens uitgesproken mogen worden. Dan verander je niet omdat iemand anders jou niet goed genoeg vindt; je ontwikkelt omdat jíj een andere uitkomst wilt in je leven. En dat verschil is enorm. In een familieopstelling wordt vaak zichtbaar waar zo'n patroon ooit is ontstaan.

Een vraag die ik daarin veel belangrijker vind dan "wat moet mijn partner veranderen?" is deze: welke kleur wil ik samen creëren, en wat ben ik bereid in mezelf te ontwikkelen om daar dichterbij te komen? Dat is ook een uitgangspunt dat ik belangrijk vind binnen relatiecoaching. Niet meteen twee mensen tegenover elkaar zetten en een boodschappenlijst laten maken van alles wat de ander anders moet doen, maar eerst maar eens terug naar jezelf: wat verlang jij, wat ontstaat er nu, en wat heb jij daar zelf in te ontwikkelen?

De behoeften die je aan een ander mag uitspreken zijn minstens zo belangrijk, maar dat is weer een heel andere blog.

Fifty Shades of Green: spelen met de kleur die er al is

Maar relatiecoaching gaat pas echt werken wanneer 2 mensen, de 1 geel de ander blauw, niet opeens oranje willen maar in de basis al gek zijn op groen en samen wat meer willen leren spelen met die tint.

De ene keer mag er wat meer geel in, de andere keer wat meer blauw — zo krijg je Fifty Shades of Green, zeg maar, in plaats van één vaste groentint. Niet om elkaars kleur te veranderen, maar om meer nuance te krijgen in wat er samen al is. De vraag wordt dan niet "hoe verander ik mijn partner?", maar "hoe bewegen we allebei mee zodat ons groen weer beter voelt?"

Accepteren dat jullie samen niet de gewenste kleur maken

Misschien is dat uiteindelijk wel waar deze hele vergelijking voor mij over gaat. Iedere kleur is fantastisch: laat geel geel zijn, laat blauw blauw zijn en laat rood rood zijn. Maar wees ook eerlijk over wat er ontstaat als twee kleuren zich met elkaar vermengen. Je hoeft blauw niet lelijk te vinden om te besluiten dat je geen groen meer wilt. Je hoeft geel niet kapot te analyseren omdat het samen met jou niet de kleur geeft waarop je gehoopt had. En je hoeft jezelf al helemaal niet eindeloos te verbouwen om een mengkleur te creëren die eigenlijk nooit natuurlijk heeft gevoeld.

Soms is de meest liefdevolle conclusie niet: hoe krijgen we dit tóch werkend? Soms is de meest liefdevolle conclusie: dit is wat wij samen creëren — en wil ik daarin blijven? Misschien verlang je naar oranje. Dan zou het zomaar kunnen dat je niet nóg harder met blauw moet blijven mengen, maar dat het tijd wordt om rood te ontmoeten. Of misschien ontdek je dat jij zelf eigenlijk helemaal niet meer dezelfde kleur wilt blijven. Allebei kan. Zolang je maar stopt met geel en blauw verwijten dat ze geen oranje worden.